Dagen tussen twee datums: waarom datumrekenen blijft verrassen

Het hekpaalprobleem: 3 of 4 dagen?

Van maandag tot vrijdag is vier dagen VERSCHIL (di, wo, do, vr) maar vijf dagen DUUR als beide uiteinden meetellen (ma tot en met vr). Geen van beide antwoorden is fout; ze beantwoorden verschillende vragen. Huurauto's en hotels rekenen nachten (verschil); toegangskaarten en recepten spreken meestal in inclusieve dagen (duur).

De klassieke valkuil: een termijn van '14 dagen vanaf 1 maart' betekent 15 maart als dag één niet meetelt (de gangbare juridische conventie), maar 14 maart als 1 maart zelf meetelt. Contracten en rechtbanken sluiten de startdag vrijwel altijd uit; als het erom spant, is de enige veilige zet vragen welke conventie geldt.

Schrikkeljaren: één regel, twee uitzonderingen

Een jaar is een schrikkeljaar als het deelbaar is door 4, BEHALVE eeuwjaren, die deelbaar moeten zijn door 400. Dus 2024 was een schrikkeljaar, 1900 niet, en 2000 wel. De dubbele uitzondering bestaat omdat het zonnejaar ongeveer 365,2422 dagen duurt: elke 4 jaar een dag toevoegen schiet iets te ver door, en drie eeuw-schrikkeldagen per 400 jaar schrappen brengt het gemiddelde op 365,2425, dicht genoeg om pas in zo'n 3.200 jaar één dag te verschuiven.

Het praktische gevolg: elke periode die over een februari heen loopt, moet het jaar kennen. Tussen 15 januari en 15 maart zitten 59 dagen in een gewoon jaar en 60 in een schrikkeljaar, en 'dezelfde datum volgend jaar' bestaat na 29 februari drie van de vier jaren simpelweg niet.

Maanden optellen is geen dagen optellen

'Een maand later' vanaf 31 januari komt uit op een datum die niet bestaat (31 februari). Software lost dat op twee manieren op: afkappen op de laatste geldige dag (28 of 29 februari) of doorschuiven naar 2 of 3 maart. Banken, abonnementsdiensten en spreadsheets kiezen niet allemaal hetzelfde antwoord; daarom schuift een abonnement dat 'maandelijks' op de 31e wordt afgeschreven stilletjes op naar de 28e.

Daarom zijn 'dertig dagen' en 'één maand' ook verschillende beloften: een retourtermijn van 30 dagen vanaf 31 januari eindigt op 2 maart; een termijn van één maand op 28 februari. Over een jaar verschillen twaalf maanden (365 dagen) van '12 × 30 dagen' vijf à zes dagen, genoeg om in renteberekeningen uit te maken; daarom bedacht de financiële wereld het kunstmatige 360-dagenjaar (elke maand precies 30 dagen) om de som uniform te houden.

Werkdagen: waar aardrijkskunde de wiskunde binnenkomt

Werkdagen tellen begint makkelijk (zaterdag en zondag overslaan: 7 kalenderdagen bevatten 5 werkdagen) en wordt meteen lokaal. Feestdagen verschillen per land, per regio binnen landen en per jaar, omdat meerdere feestdagen meebewegen met Pasen of maankalenders. 'Tien werkdagen' over Pasen heen scheelt twee dagen tussen Nederland en de VS.

De betrouwbare aanpak: tel kalenderdagen, trek weekenden af (ruwweg twee per zeven dagen, maar tel ze, schat ze niet), en trek dan de concrete feestdagen van de concrete plek in het concrete jaar af. Het weekenddeel doet een datumcalculator exact; de feestdagenlijst is het deel dat je lokaal moet nagaan, want geen formule kent de kalender van jouw land.

Eén laatste gewoonte voorkomt de meeste echte schade: als een deadline telt, vertaal 'over drie weken' of 'tien werkdagen' al bij de afspraak naar een expliciet benoemde dag ('donderdag 17 september'). Elke valkuil hierboven bijt alleen zolang de datum impliciet blijft.