Wat je BMI je kan vertellen, en wat eerlijk gezegd niet

Waar de formule vandaan komt

BMI is je gewicht in kilogram gedeeld door je lengte in meters in het kwadraat. Iemand van 1,75 m en 70 kg heeft een BMI van 70 ÷ (1,75 × 1,75) ≈ 22,9. De formule is in de jaren 1830 bedacht door de Belgische statisticus Adolphe Quetelet, die de GEMIDDELDE bouw van een bevolking wilde beschrijven, niet iemand wilde diagnosticeren.

De bekende categorieën (onder 18,5 ondergewicht, 18,5-25 normaal, 25-30 overgewicht, boven 30 obesitas) zijn in de jaren negentig door de WHO gestandaardiseerd. Het zijn statistische afkappunten op bevolkingsniveau; de ronde grenzen zijn gekozen uit gemak, niet omdat het risico daar biologisch ineens omhoogschiet.

Waar hij echt goed voor is

Over grote groepen correleert BMI goed met lichaamsvet en met de risico's die daarbij horen: diabetes type 2, hart- en vaatziekten, gewrichtsklachten. Daarom blijven artsen, verzekeraars en onderzoekers hem gebruiken; hij kost niets, vraagt alleen een weegschaal en een meetlint, en werkt op schaal.

Voor een individu is BMI vooral informatief als TREND. Je spiermassa, botdichtheid en bouw veranderen niet van maand tot maand; schuift je BMI in twee jaar van 24 naar 28, dan is die verschuiving echte informatie over jou, ook als over het absolute getal te twisten valt.

Waar hij misleidt

Spieren wegen meer dan vet. Een gespierde sporter kan volgens BMI 'te zwaar' zijn en toch minder vet dragen dan gemiddeld; veel rugbyers en sprinters zitten boven de 25. Omgekeerd kan iemand die weinig beweegt een 'normale' BMI hebben met te veel vet en te weinig spieren, een patroon dat soms normaal-gewicht-obesitas heet.

BMI zegt niets over WAAR het vet zit, en de plek doet ertoe: vet rond de organen (visceraal vet, de klassieke buik) is veel riskanter dan vet op heupen en dijen. Buikomtrek of de verhouding taille-lengte vangt dat wel; BMI niet.

Dezelfde afkappunten passen niet op alle lichamen even goed. Bij dezelfde BMI verschijnen gezondheidsrisico's bij mensen van Zuid- en Oost-Aziatische afkomst doorgaans eerder (meerdere landen hanteren daarom lagere drempels), en voor kinderen, ouderen en zwangeren passen de standaardbereiken slecht; kinderen hebben leeftijdsspecifieke groeicurven nodig.

Hoe je het getal echt gebruikt

Behandel BMI als een rookmelder, niet als een diagnose: goedkoop, altijd aan, af en toe fout in beide richtingen. Een waarde ver buiten het normale bereik is een reden om beter te kijken, geen vonnis.

Combineer hem met één extra maat die zijn blinde vlek dekt: je taille onder de helft van je lengte houden is een simpele, goed onderbouwde aanvulling die precies de visceraal-vet-gevallen vangt die BMI mist.

En de eerlijke voetnoot die elke BMI-pagina je verschuldigd is: dit is algemene informatie, geen medisch advies. Lichamen verschillen, en het gesprek over gewicht en gezondheid hoort bij een arts die het hele plaatje ziet, niet bij een formule uit 1832.